Procesontwerp voor implementatie van een nieuw werkproces voor het plaatsen van zygomaimplantaten op de afdeling Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie: Verkennende pilotstudies voor het gebruik van boormallen en beeldgestuurde chirurgie ten behoeve van het plaatsen van zygoma implantaten voor dentale rehabilitatie na oncologische resectie van de bovenkaak

In dit projectrapport wordt de introductie van zygoma implantologie en beeldgestuurde chirurgie op de afdeling Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie (MKA) van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) beschreven.
Dit rapport beschrijft de introductie van beeldgestuurde chirurgie op de afdeling Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie van het UMC Utrecht. Het project heeft als doel om de plaatsing van zygoma implantaten te verbeteren door het toepassen van geavanceerde technologieën, zoals 3D-planningen en het gebruiken van navigatiechirurgie en augmented reality. Zygoma implantaten worden gebruikt bij patiënten met ernstig botverlies of bij het ontbreken van bot na een operatie in de bovenkaak voor
kankerbehandelingen. Het uitgangspunt bij de start van dit ontwerpproject was dat het gebruik van nieuwe technieken in de MKA-chirurgie chirurgen de mogelijkheid geeft om tijdens complexe operaties meer precisie en veiligere mogelijkheden aan te bieden. Dit zou uiteindelijk een betere uitkomst voor de patiënt geven.
Zygoma implantaten worden momenteel in meerdere universitair medisch centra gebruikt bij patiënten waarbij de keuze voor traditionele implantaten geen voorkeur heeft. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt bij patiënten met ernstig bot verlies. Dit botverlies kan bijvoorbeeld ontstaan zijn door het verwijderen van bot tijdens een kankeroperatie waardoor er een opening in de mondholte ontstaat. Deze implantaten worden vervolgens in het jukbeen (os zygomaticum) geplaatst en dienen als stevige ondersteuning voor de gebitsprothese. Er was vraag naar een gedegen introductie van navigatie chirurgie opdat chirurgen tijdens de operatie real time ondersteuning krijgen van de voorafgaande 3D planning en de bijbehorende beeldtechnieken zoals MRI en CT. Tijdens dit project hebben verschillende pilotstudies plaatsgevonden om onder andere het gebruik van navigatiechirurgie in combinatie met de nieuwe technologie augmented reality (AR) te onderzoeken. Navigatiechirurgie maakt het mogelijk om virtuele beelden van de anatomie en van de voorafgaande 3D planning in de klinische setting aan de chirurg te tonen voor en tijdens de operatie.
Het ontwerpproject bevatte vier fasen: analyse, ontwerp, implementatie en validatie. Tijdens de analyse fase zijn de belangrijkste uitdagingen voor het plaatsen van de zygoma implantaten in kaart gebracht, te weten: potentiële zenuwbeschadigingen, infectie en het correct en stabiel plaatsen van de implantaten. Bij aanvang van dit project werd in het UMC Utrecht nog niet met zygoma implantaten gewerkt. De introductie van deze implantaten en de ontwikkeling van de boormallen is tijdens dit project geïmplementeerd. Verder is onderzocht of het een toegevoegde waarde heeft om het plaatsen van zygoma implantaten te combineren met navigatiechirurgie en AR. Verwacht wordt dat, door navigatiechirurgie en eventueel AR te integreren in het operatieproces, chirurgen nauwkeuriger kunnen werken, waardoor het risico op verkeerde plaatsing wordt verminderd.
In de ontwerp- en implementatiefase zijn vijf verschillende werkprocessen ontworpen en getest deze bestaan uit de standaard vrijehandsmethoden of de standaardmethoden maar dan in combinatie met het gebruik van boormallen, navigatiechirurgie en AR. Uit deze studies bleek dat de ontwikkelde boormallen, eventueel in combinatie met navigatiechirurgie, de nauwkeurigheid van de implantaatplaatsing verbeterden. Het toepassen van AR bood als extra voordeel dat de virtuele ondersteuning direct in het gezichtsveld van de chirurg geprojecteerd wordt, wat ervoor zorgt dat er geen afleiding plaatsvindt door naar een extern scherm te kijken naast dit gebied.
In dit projectrapport valt te lezen dat de succesvolle introductie van het inzetten van boormallen en het borgen van het plannen en plaatsen van zygoma implantaten afhankelijk is van een nauwe samenwerking tussen de verschillende disciplines, waaronder de chirurgen, het ondersteunend medisch personeel en de medische technici van het 3D Face Lab. Het vroegtijdig betrekken van alle disciplines bij de ontwikkeling en implementatie van deze technologie zorgt ervoor dat de chirurg zich uiteindelijk comfortabel voelt met het gebruik. Het projectteam heeft nauw samengewerkt met chirurgen om de nieuw ontwikkelde technologie zoveel mogelijk op de behoeften van chirurgen en medische technici van het 3D Face Lab af te stemmen. Dit kan er tevens toe leiden dat ook toekomstige technologieën vanuit het 3D Face Lab eenvoudig te integreren zijn in de dagelijkse praktijk van chirurgen van MKA in het UMCU.