Het bouwkundig contrapunt : ontwikkeling van een instrument voor harmonisch bouwen met behulp van de visualisatie van muziek

J.F.M. Boelen

Research output: ThesisPhd Thesis 1 (Research TU/e / Graduation TU/e)

645 Downloads (Pure)

Abstract

Een algemeen onbehagen wordt vaak door het bouwen veroorzaakt. Zie Mitscherlich, Die Unwirtlichkeit (onherbergzaamheid) unserer Städte, en Roland Reiner, Kriterien der wohnlichen Stadt. Dit heeft vervreemding tot gevolg van de bewoners en vaak zelfs destructief gedrag. In wezen is er behoefte aan een nieuwe en overtuigende schoonheid, een harmonisering bij voorkeur op gestructureerde wijze, die inspireert en vitaliseert. In het hier voorgestelde werk wordt ervan uitgegaan dat de gewenste harmonisatie gezocht kan worden in een analogie met de muziek. De muziek kan deze harmonie opleveren, met haar lange traditie van verfijnde toonafstemming, melodisch verloop, de begeleidende of onderliggende ordeningen, de onderbrekingen en opvolgingen, en zou daarmee voor de bouwkunde model kunnen staan. Het vertalen van de musicologische grondslagen of bestanddelen in een ruimtelijk stelsel van maatverhoudingen is een eerste doel wat in deze studie wordt uitgewerkt, vormend het wiskundig criterium. Vervolgens kunnen de gevonden hoedanigheden worden gebruikt voor conceptie en dimensionering van bouwkundige objecten en hun onderdelen. Het ligt in de bedoeling een nieuw begrip van bouwkundige compositie aan de fysische en musicologische informatie te ontlenen. Omdat het trefpunt waar muziek en architectuur elkaar ontmoeten gevormd wordt door het visuele en getekende perspectief (een gebouw wordt vooral visueel perspectivisch ervaren), objectiveert deze studie het waarnemingsgebied van kijken en luisteren tot een abstract niveau van geconstrueerde projecties, en ontleent daaraan de richtlijnen van het Bouwkundig Contrapunt, waaraan bouwkundige structuren en hun onderdelen zouden moeten voldoen. Als resultaat voor de mens wordt beoogd: een expressieve maar ook harmonische omgeving vol afwisseling. Deze wordt doelgericht bereikt door een element van musicologische compositie in het ontwerpproces, namelijk door middel van een methodiek – het Bouwkundig Contrapunt – toe te passen. De resultaten worden geëvalueerd in een aantal casestudies. Het ter kennis brengen van deze methode binnen het bouwkundige vakgebied zou zowel de ambtelijke als onderwijskundige overheden voordeel kunnen opleveren. Verondersteld wordt dat met behulp hiervan in de toekomst harmonieuze proporties gemakkelijker dan tot nu toe gevonden kunnen worden. In vervolg daarop kunnen esthetische fouten, welke nu dagelijks voorkomen, worden bemoeilijkt. Hier volgen de resultaten van het onderzoek onder de naam Het Bouwkundig Contrapunt: 1. Een isometrische weergave van toonhoogten en harmonieën uitgaande van basismaten en een veelheid aan intervalverhoudingen overeenkomstig een geherformuleerde Reine Stemming. 2. Een uit 10 punten bestaande ontwerprichtlijn, het Instrument, waarin de toepassing van het maatverhoudingenstelsel wordt uiteen gezet. 3. Een definitie van het begrip Harmonie en een wiskundige formule welke aangeeft op welke wijze getallen zich harmonisch tot elkaar kunnen verhouden. 4. Een visualisatie van muziek door transscriptie van het notenschrift tot coördinaten in een doorgaand assenstelsel. 5. Een auditieve omzetting van bouwkundige composities in het notenschrift door transscriptie van orthogonale coördinaten tot muzieknoten als controle op toegepaste afmetingen. 6. Een herkenning en interpretatie van musicologische harmonie, melodie, ritmiek en dynamiek als elementen van zichtbare en situeerbare isometrische composities op basis van musicologische composities. Met dit Bouwkundig Contrapunt wordt een onafzienbaar virtueel gebied ontsloten vol musicologische kunstschatten die, zonder welke schade dan ook, kunnen bijdragen tot het genereren van een nieuwe, expressieve en vitaliserende vormentaal. Vervolgonderzoek is aanbevolen: Een studie hoe de specifieke uitwerkingen van de gevonden proposities eruit kunnen zien en ervaren kunnen worden. Een nadere studie van het historische materiaal met de huidige wetenschappelijke middelen ter verificatie. In de evaluatie van deze musicologisch ruimtelijke studie bleek bevestiging in de Westeuropese Bouwkunst van de 16e, 17e en 18e eeuw. (Alberti, Stevin, Huygens, Palladio en Euler. Als gevolg van de Franse Revolutie en het veranderende wereldbeeld van het Empirisme werd deze zienswijze, wellicht tijdelijk, verlaten en verwaarloosd. Naast anderen heeft ook Rudolf Wittkower, in zijn Architectural Principles in the Age of Humanism, dit uiteengezet. Met behulp van het Bouwkundig Contrapunt kan een klassiek muziekthema omgewerkt worden tot een isometrische opzet. Hieruit blijkt dat de speelse stramienen van de muziek voor ons nog veel verrassingen verborgen houden. Door het Bouwkundig Contrapunt kunnen praktische toepassingen gevonden worden voor een nieuw idioom in de ons omringende visuele wereld!
Original languageDutch
QualificationDoctor of Philosophy
Awarding Institution
  • Built Environment
Supervisors/Advisors
  • Schmid, P, Promotor
  • Ruijssenaars, H.J.M., Promotor, External person
  • Wallis De Vries, Gijs, Copromotor
Award date17 May 2006
Place of PublicationEindhoven
Publisher
Print ISBNs90-6814-596-7
DOIs
Publication statusPublished - 2006

Cite this